Việt Nam sắp phải đối mặt với luật IUU Cơ hội để chuyên nghiệp hóa nghề cá
Ngày: 26/12/2011

Thứ sáu 04.12.2009, 14:50

Theo quy định của Hội đồng Châu Âu, bắt đầu từ tháng 01/2010, hàng thủy sản xuất khẩu muốn vào thị trường EU phải có chứng nhận về truy xuất nguồn gốc xuất xứ khai thác, đánh bắt rõ ràng.

Đây là quy định nhằm thiết lập hệ thống trong cộng đồng nhằm phòng ngừa, ngăn chặn và xóa bỏ các hoạt động khai thác bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (gọi tắt là IUU).

 

 

Thị trường EU hiện nay là thị trường nhập khẩu lớn nhất của thuỷ sản Việt Nam, chiếm gần 1/3 tỷ trọng xuất khẩu. Việc áp dụng luật IUU bước đầu sẽ là khó khăn cho Việt Nam bởi nghề đánh bắt hải sản của ta quy mô còn nhỏ lẻ, trình độ của ngư dân hạn chế. Tuy nhiên, về lâu dài, đây cũng mở ra cơ hội để chúng ta rà soát, sắp xếp, quy hoạch lại nghề cá một cách chuyên nghiệp, hiệu quả và bền vững hơn. 

Theo Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Vũ Văn Tám, Luật IUU không chỉ đảm bảo truy xuất được nguồn gốc, sản phẩm thủy sản chất lượng tốt mà còn hướng đến một nền khai thác hải sản bền vững và có trách nhiệm. Luật IUU giúp cho việc các nước xuất khẩu nói riêng mà trong đó là các nước khai thác hải sản tăng cường trách nhiệm trong vấn đề khai thác một cách bền vững. Bởi vậy, ngư dân cũng như doanh nghiệp, trong mỗi khâu của quá trình sản xuất đều phải có ghi chép đầy đủ, rõ ràng, phải có chứng nhận của cơ quan nhà nước có thẩm quyền.

Ngành Nông nghiệp cũng đang hoàn thiện thủ tục để giải quyết vấn đề này và hướng dẫn một cách cặn kẽ cho ngư dân khai thác cũng như các doanh nghiệp chế biến và xuất khẩu, để đảm bảo làm sao mọi sản phẩm xuất khẩu sang EU đều có nguồn gốc rõ ràng, hợp pháp và đảm bảo tiêu chuẩn VSATTP của thị truờng châu Âu. 

 PV: Vậy việc cần làm ngay bây giờ của các doanh nghiệp và ngư dân là gì, thưa Thứ trưởng?

Thứ trưởng Vũ Văn Tám: Bộ Nông nghiệp đã ban hành Thông tư số 63 hướng dẫn Nghị định 123/NĐ-CP về việc quy định các tổ chức và cá nhân khai thác trên các vùng biển Việt Nam thì phải đảm bảo khai thác theo quy định của Nhà nước. Phương tiện khai thác, đối tượng khai thác đảm bảo đúng quy định, sản phẩm khai thác ấy phải hợp pháp, đồng thời đảm bảo chất lượng theo yêu cầu của thị trường.

Ngư dân ra khơi phải ghi chép đầy đủ nhật ký khai thác, vùng khai thác rõ ràng.

PV: Theo đó thì chúng ta có phải rà soát lại tàu thuyền và định hình lại các ngư trường khai thác không, thưa Thứ trưởng?

Thứ trưởng Vũ Văn Tám: Không riêng gì đối với thị trường EU, mà hầu hết các thị trường xuất khẩu của chúng ta hiện nay là những thị trường có yêu cầu về chất lượng, vệ sinh an toàn thực phẩm, cũng như truy xuất nguồn gốc rất chặt chẽ. Nước ta là nước xuất khẩu thuỷ sản lớn trên thế giới. Bởi vậy chúng ta phải từng bước thực hiện tổ chức lại sản xuất, cả nuôi trồng cũng như khai thác để làm sao đáp ứng được yêu cầu của thị trường xuất khẩu. Không những thế, đối với thị trường trong nước, người Việt Nam cũng phải được dùng những sản phẩm thuỷ sản có chất lượng ngang bằng với các yêu cầu của các thị trường khác.

PV: Thưa Thứ trưởng, thời gian không còn nhiều, liệu chúng ta có kịp đáp ứng những yêu cầu của phía Hội đồng Châu Âu? Từ 01/01/2010 luật IUU có hiệu lực có ảnh hưởng gì tới xuất khẩu thủy sản của Việt Nam không?

Thứ trưởng Vũ Văn Tám: Đáp ứng được những yêu cầu của Hội đồng châu Âu (EC) là rất khó khăn nhưng chúng ta nhất thiết phải đáp ứng vì nếu không, sẽ ảnh hưởng đến kim ngạch xuất khẩu thuỷ sản Việt Nam vì thị trường EU chiếm tới 1/3 tỷ trọng xuất khẩu!.

Tuy nhiên, đây cũng là cơ hội để chúng ta khẳng định chất lượng hàng thuỷ sản Việt Nam, thông qua đó một lần nữa nâng cao ý thức của người sản xuất để họ có trách nhiệm hơn với thị trường, với người tiêu dùng.

PV: Từ lâu, việc ghi nhật ký khai thác là quy định đối với ngư dân song dường như khó áp dụng trong thực tế. Thứ trưởng có nghĩ rằng đây là khâu khó triển khai?

Thứ trưởng Vũ Văn Tám: Đúng là chúng ta đã có quy định từ trước chứ không phải bây giờ mới quy định nhưng do các thị trường trước đây chưa yêu cầu truy xuất nguồn gốc của sản phẩm nên còn thực hiện chưa nghiêm.

Hiện nay chỉ EU mới có quy định như vậy, còn các thị trường khác thì quan tâm nhiều đến chất lượng và đang từng bước yêu cầu đến truy xuất nguồn gốc.

Và theo yêu cầu của thị trường EU chúng ta có điều kiện để khâu nối lại những quy định mà chúng ta đã có rồi, tổ chức lại cho bài bản hơn. Quy định IUU không chỉ nhằm truy xuất nguồn gốc mà nó hướng đến một nền khai thác bền vững, đảm bảo bảo vệ nguồn lợi thuỷ sản của cả thế giới chứ không chỉ của riêng một quốc gia nào. 

PV: Bây giờ chúng ta mới ban hành quy chế chứng nhận thủy sản, xác nhận sản phẩm thủy sản có nguồn gốc từ khai thác để các địa phương áp dụng triển khai thì liệu có muộn không, thưa thứ trưởng?

Thứ trưởng Vũ Văn Tám: Có thể nói rằng việc làm của chúng ta đã kịp thời. Về công tác chuẩn bị, tháng 9/2008 – khi mà EU ban hành quy định này thì chúng ta cũng đã triển khai các bước, các quy định. Tuy nhiên phải làm sao phù hợp với một nền sản xuất, khai thác còn đang ở mức độ nhỏ lẻ, tính chuyên nghiệp chưa cao. Bởi vậy, phải cân nhắc đến tính khả thi để làm sao vừa đảm bảo yêu cầu của thị trường EU, nhưng mặt khác cũng phải thấm vào được người dân, phù hợp trình độ của người dân cũng như công tác quản lý. Do vậy, chúng ta cần phải có thời gian. 

PV: Thưa Thứ trưởng, chắc chắn trong thời gian đầu khi xuất khẩu sang EU sẽ có những trục trặc, vậy cơ quan Nhà nước đã lường trước được những trở ngại đó chưa? Và sẽ có những giải pháp như thế nào?

Thứ trưởng Vũ Văn Tám: Tất cả những vấn đề đặt ra chúng tôi cũng đã lường trước. Tuy nhiên, trong thực tiễn triển khai thì còn phụ thuộc vào hệ thống quản lý Nhà nước, phụ thuộc vào hiểu biết của ngư dân cũng như doanh nghiệp trong vấn đề thực hiện các quy chế và thủ tục. Thực hiện một việc khó như vậy cho nên sẽ không tránh khỏi những thiếu sót và trục trặc ban đầu, nhưng tôi tin rằng chúng ta kiên trì làm và phải làm, vì đây là thị trường lớn và là cơ hội mở ra một cánh cửa để chúng ta tiến đến xây dựng một nền khai thác nói riêng và nền thuỷ sản nói chung tiếp cận với thị trường hiện đại, chuyên nghiệp và đảm bảo nền khai thác bền vững, có trách nhiệm hơn.

 PV: Xin cảm ơn Thứ trưởng.  

Ông Tô Duy Uy, Thuyền trưởng tàu 93073 NA (Thôn Minh Sơ, xã Tiến Thụy, Quỳnh Lưu, Nghệ An): Sẽ thực hiện nghiêm túc

“Trước nay chúng tôi không có thói quen ghi nhật ký khai thác vì cũng không ai kiểm tra. Chỉ khi nào cập bến thì chúng tôi báo cáo đồn biên phòng 148 Cửa Lạch ở địa phương. Ngư dân chủ yếu khai thác tự do, đi khơi cũng có mà đi lộng cũng có. Chúng tôi chủ yếu khai thác mực, bán sản phẩm ngay trên biển hoặc mang về đổ cho thương lái ở ngay cảng Lạch Quèn xã nhà.

Tất nhiên, nếu tới đây, quy chế Nhà nước yêu cầu thì chúng tôi thực hiện việc ghi chép đầy đủ theo quy chế.” 

Bà Nguyễn Thị Mỹ, Trưởng phòng xuất nhập khẩu công ty Highland Dragon Enterprise (Khu Sóng Thần 1, Bình Dương): Ban đầu, chắc chắn gặp khó khăn

 “Việc truy xuất nguồn gốc nguyên liệu đánh bắt sẽ gây nhiều khó khăn cho các doanh nghiệp vì hiện nay có đến 70% doanh nghiệp xuất hàng sang EU sử dụng nguyên liệu từ đánh bắt. Mặc dù hiện nay trong các hồ sơ xuất khẩu, các doanh nghiệp đều đã ghi rõ nguyên liệu mua ở vùng nào nhưng bây giờ điều quan trọng là phải có xác nhận của cơ quan chức năng và các địa phương. Bởi vậy, doanh nghiệp không lo vấn đề thủ tục mà lo không kịp thời gian triển khai.

Mặc dù hàng năm sản lượng xuất khẩu của Công ty chúng tôi sang EU không nhiều, khoảng 1 triệu USD nhưng cũng chiếm 1/3 số đơn hàng của đơn vị, song nếu EU thực hiện theo luật IUU thì ban đầu chắc chắn chúng tôi sẽ gặp nhiều khó khăn. Các khách hàng nhập khẩu từ châu Âu hiện đã ngưng hết các hoạt động ký kết đơn hàng với phía doanh nghiệp vì hiện họ vẫn chưa nhận được danh sách các cơ quan ban ngành ký giấy chứng nhận nguồn gốc lô hàng của Việt Nam.”

 Ngư dân Phan Văn Hải (xóm Hợp Tiến, xã Quỳnh Lộc, huyện Quỳnh Lưu, tỉnh Nghệ An): đã có thông báo nhưng chưa được hướng dẫn cụ thể  

“Ngư dân chúng tôi khai thác ở nhiều ngư trường khác nhau, không cố định, những sản phẩm mà họ khai thác được trước đây đều được các nậu vựa, tư thương thu mua. Khi thực hiện Luật IUU thì sẽ không biết phải bắt đầu như thế nào, mặc dù quy định này được Chi cục khai thác và bảo vệ nguồn lợi thủy sản địa phương thông báo từ nửa năm nay nhưng đến nay chúng tôi cũng chưa được hướng dẫn cụ thể để làm các thủ tục giấy cấp giấy chứng nhận sản phẩm.

Tuy nhiên chúng tôi nghĩ rằng cũng không quá khó để thực hiện, về phần chúng tôi, chỉ cần bỏ chút thời gian ghi chép nhật ký khai thác là được”. 

Xem tin theo ngày: